‎کورد دناڤبەرا هاوکێشەیا سیاسی ل عیراقێ و ئاریشەیا ژێگرتنا سەروک وەزیرێن نویی ل بەغدا (٢٠٢٦)

دڵگەش یوسف ‎

‎دیمەنێت سیاسی یێت عێراقێ ل دەسپێکا ساڵا 2026 بەرەڤ قۆناغەکا گرنك و گەلەک ئاڵۆزە، ئەڤەژی پاش هەڵبژارتنێت پەرلەمانێ عێراقا فیدڕال و دەستپێکرنا دانوستاندنا بۆ پێکئینانا حکومەتەكا نویی . دوبەرەکی د هەڵبژارتنا سەرۆکوەزیرێن بهێت دا ژ گرنگترین و کارێن دەسپێكێ یێن پەرلەمانی یە، ئەڤەژی دناڤبەڕا دابەشبوونا ناڤخوو و فشارێن دەرڤە بەتایبەتی ژ لایێ ئەمریکا ڤە. دڤی چوارچوڤەی دا هێزێن کوردی کەفتینە بەر هندەک رێکێن گەلەک دژوار و ستراتیژی کو کاریگەریا وان لسەر ل سەر سیستەمێ سیاسیێ عێراقێ پاش (٢٠٠٣) دروست بویی و پەیوەندیێت وان یێن دەرڤە هەبیت.

‎كاریكتەرێن سەرەکی و چارچوڤێ سیاسی

‎1. چارچوڤێ هەماهەنگی((الإطار التنسيقي)) و کێشەیا هەلبژارتنا مالکی بو پۆستێ سەروک وەزیران

‎• چارچوڤێ هەماهەنگی، هەڤپەیمانیەکە کو شیعە زۆرینەیا وێ هەڤپەیمانیێ نە د پەرلەمانێ عێراقێ دا تێتە دیتن ، بەربژێرکرنا نوری مالکی بۆ پۆستی سەرۆک وەزیرێن عێراقێ دحکومەتا بهێت دا ژ لای وان ڤە، تەکەزە ل سەر ئەزموونا بەرێ یا مالیکی کریە وەک سەرکردەیەکێ سیاسی و  دژی هەببونا تیرورێ .

‎• ئەڤ هەلبژارتنە و دوبارە ڤەگەڕیانا مالیکی بۆ گۆڕەپانا سیاسی پشتی شکستنا سەروکوەزیرێن کاربدەست محەمەد سودانی بۆ پێکهێنانا حکومەتا نویی وەرگرتنا ویلایەتا دووێ 

2. فشارێت ئەمریکا و گەڤێن ترەمپی

‎• دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا هوشداریەکا ئاشکڕا بەلاڤکر کۆ ئەگەر مالیکی بزڤریتەڤە بۆ پۆستێ سەرۆک وەزیران، پشتەڤانیا ئەمریکا بۆ عێراق دێهێتە کێمکرن و ئاماژە ب وێ چەندێ کر کو ئەزموونا وی یا بەرێ دوبەرەکیا تائیفی و کێشە و گرفت بۆ دەوڵەتێ دروست کرن. 

‎• هەروەسا ترەمپ دبینت کو زڤرینا مالکی دێ بیتە رێخوشكەر بۆ ب هێزبونا وان گروپێت نێزیک ئێرانێ ل عێراقێ ، ئەڤ چەندە بەروڤاژی وان ئارمانجێت سیاسیە ئەوێت د ناڤچەیێ دا. 

‎ململانێ یا فراکسیونێت کوردستانی: ژێگرتن و تەحەدی

‎هێزێت کوردی ب تایبەت پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتی نیشتمانی کوردستان چاڤەرێ سێ سیناریوێت سەرەکی و چەند سیناریویەکێت لاوەکی دبن سروشتێ ڕاستە ڕاست ئەڤی دۆخێ دژوار دەردئێخیت:

‎1. پشتگێریکرن ل کاندیدکردنا مالکی دگەل چارچوڤێ هەماهەنگی دا ،

‎خالێن باش

‎• درێژەپێدان ب هەڤبەشیا دگەل هێزێن مەزنێت شیعە یا ل بەغدا، کۆ دبیت گەرەنتیا هندەک مفایێت سیاسی یان دەستووری بۆ هەرێما کوردستانێ بکەت. 

‎• ڕێکخستنا پەیوەندییا دگەڵ چارچوڤێ هەماهەنگی و شیعەیا دشێت گەرەنتیێ سەبارەت ب ڕێککەڤتنا بودجە و وەبەرهێنانا نەڤت و بابەتێن کۆ جهێ ناکوکیێ نە بۆ حکومەتا هەرێمێ دابین بکەت.

‎خالێت خراپ

‎• دبیت ئەڤ پشتەڤانیە وەک هەڤپەیمانیەک دگەڵ هەڵوێستێ شیعە – ئێران لدژی ئیدارەیا ئەمریکا بهێتە هەلبژارتن و لێکدان ، کو کورد توشی فشارێت سیاسی و ئابوری یێت ڕۆژئاڤا بیت (روژئاڤای کوردستانێ نمونەکا دیارە دچەند روژێت بوری دا هەمی کوردان دیتی)).

‎• مەترسیا فەقەتیانا  ئالیكاریێن نێڤدەولەتی ئەگەر ئەمریکا بڕیارا کێمکرنا پشتەڤانیا ئابوری و سیاسی بۆ عێراقێ دا.

‎2. خوە ب دەستڤەبەردان (هلگرتنا ئالایێ سپی )بۆ گەفێن ئەمریکا

‎دڤێ سیناریۆیێ دا، کورد پشتگڕیا ل هەڵوێستێ واشنتۆن بكەت دژی کاندیدکردنا مالیکی یان پاڵپشتیا کاندیدەکێ دی بکەت کو خودان ئەزمون بیت ژلایی نیڤدەولەتی یێ چ فیتو لسەر نەبن:

‎باشیێت فی هەلۆیستی

‎• باشکرنا پەیوەندییا دگەڵ واشنتۆن- هەڤبەشەکا گرنگ لسەر ئاستێ ئەمنی و ئابووری- دبیت ڤەگەراندنا پشتەڤانیا ئابووری و سیاسی تایبەت کەرتێ نەفتێ و غازێ.

‎پاراستنا وێنەیێ لایەنێت کوردستانی وەک ئەکتەرەك تاڕادەیەک میانرەو بێلایەن ل ململانێیا دناڤبەرا ئەمریکا و ئێرانێ دا.

‎خرابیێت ڤی هەلۆیستی

‎• دبیت ئەڤ ژێگرتنە ژلای هەندەک ژ سەرکردەیێت شیعەیان وەک خیانەتا سیاسی بدووماهیک ئینانا هەڤپەیمانیا دیرۆکی بهێتە پێناسەکرن، کو پەیوەندیێت کورد و شیعە دئێخیتە دمەترسیێ دا. 

‎• ئەگەر واشنتۆن نەشیا ب شێوەیەکێ کاریگەر گەفێن خو جێبەجێ بکەت، وی دەمی عێراق دشێت ب سەرکردایەتیەکا بهێزا شیعە-ئێرانی پێک بینیت، ئەڤەژی کاریگەریێ لسەر ئەزمونا کوردان کەت هەبونا وان وەک كاریكتەرەكی سیاسی کێم کەت .

‎3. هەلبژارتن بۆ کەسەکێ تەنوقرات کو دەنگی لسەر هەبیت

‎ئەڤ سیناریۆیە کێمتر  دەردکەفیت، ئەڤ سیناریۆیە کۆ جهێ رازیبونا هندەک ژ لایەنێت سیاسی یە 

‎• بەربژێرکرنا کاندیدێ سیێ کۆ کورد و سونا ڕازی بکەت و ئالوزیا دگەڵ واشنتۆن کێم بکەت ، دهەمان دەم دا بتمامی دژایەتیا  چارچوڤی نەکەت. 

‎• ئەڤ چەندە گەلەک بزەحمەتە بۆ  چارچوڤێ هەماهەنگی ب ئەگەرێ هەبوونا ناکوکیێت کویر دناڤبەڕا فراکسونێت دناڤ ڤێ هەڤپەیمانیەتێ دا، بەس دبیت كارەكێ باش بیت  بۆ

‎گهورینێت د هەڤسەنگیا هێزێ دا ل سەر ئاستێ ناڤچێ و نیڤدەولەتی دا:

‎هاوکێشەیا عێراقێ ئەڤرو بتنێ یا ناڤخویی نینە بەلکو دگەل بەرژەوەندیێت ناڤچەیێ و نیڤدەولەتی دا ئێکدوو دگرن :

‎• ئەمریکا دخوازیت عێراق وەک وەلاتەکێ سەقامگیر و دویر ژ نفوسا ئێران بیت و چاڤدێریا پەیوەندیێت بەغدا دگەل هێزێت شیعی لایەنگری ئیرانێ دکەت. 

‎• ئێران زێدەتڕ وەک خۆپارێز دەردکەڤیت سەبارەت ب کاندیدێت بەربژێر بۆ سەروک وەزیران بەس ل بن پەردێ وەک یاریزانەکێ بهێز لناڤ فراکسیونێت شیعی یێت سیاسی و لەشکەری شیعەدا دەردکەفیت

‎• کورد د ڤێ هاوکێشێ دا ئەو مەزنیا سیاسی نینە بۆ دیار کرنا راستەو خو بۆ سەروک وەزیران ، بەس خۆدان کاریگەرینە بۆ  دەستکاریێ بکەن یان بڕیارێ لسەر بدەن. 

‎خواندنا دوماهیکێ بو بابەتی

‎• بڕیارێت کوردان تشتەکێ بچویك نینن بەلکۆ ئێکە ژ ئەگەرێن سەرەکی بۆ دانانا سەروک وەزیرێن حکومەتا بهێت یا عیڕاقا فیدڕال. 

‎• کورد کەڤتینە بەر هەڵبژاتنەکا ستراتیژی گەلەک ئاڵۆز : یان پشتەڤانیا هەڤپەیمانیا شیعە کۆ  مالیکیە بکەت، یان پشتەڤانیا  ئەمریکا و کاندیدەکی بەدیل بکەت.

‎• هەرئێک ژ ڤان بژاڕا کارڤەدانەکا سیاسی و ناڤچەیی بخۆەڤەدگریت کو دشێت هاوکێشەیێت هەڤپەیمانەتیێ دچارچوڤێ عێراقێ دا دووبارە دابڕێژت و لدیڤ دەرئەنجاما ئاستێ هەرێما کوردستانێ لاواز بکەن بهێزتر بکەت.