تەنگژەی غاز لە هەرێمی کوردستان؛ لەنێوان کێشەی تەکنیکی و سێبەری قۆرخکاریدا

محمد سەردار جەبار

غازی سروشتی لە هەرێمی کوردستان، تەنها پرسێکی وزە نییە، بەڵکو پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆی بە ئاسایشی نەتەوەیی و بژێوی ڕۆژانەی هاووڵاتییانەوە هەیە. سەرەڕای ئەوەی هەرێم خاوەنی یەکێک لە گەورەترین کێڵگە غازییەکانی ناوچەکەیە (کۆرمۆر)، بەڵام هێشتا ساڵانە و بەتایبەت لە وەرزە ساردەکاندا، هاووڵاتییان ڕووبەڕووی قەیرانی کەمی و گرانیی نرخی غاز دەبنەوە.
ڕەهەندە سەرەکییەکانی کێشەکە
لێکۆڵینەوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە تەنگژەی غاز لە هەرێم لە سێ خاڵی سەرەکیدا چڕ دەبێتەوە:
١. ئاستەنگە ئەمنی و سیاسییەکان:
کێڵگەی غازی کۆرمۆر کە دڵی لێدانی وزەی هەرێمە، چەندین جار بووەتە ئامانجی هێرشە موشەکی و درۆنییەکان. ئەمە جگە لەوەی کێشە یاساییەکانی نێوان هەولێر و بەغدا لەسەر “یاسای نەوت و غاز” و شایستە داراییەکانی کۆمپانیا بەرهەمهێنەرەکان، وای کردووە پڕۆسەی پەرەپێدانی کێڵگەکان و زیادکردنی بەرهەم بە سستی بەڕێوە بچێت.
٢. قەیرانی کارەبا و پیشەسازی:
بەشێکی زۆری غازی سروشتی بۆ وێستگەکانی بەرهەمهێنانی کارەبا دەڕوات. هەر کێشەیەکی تەکنیکی یان ئەمنی لە کێڵگەکاندا، ڕاستەوخۆ دەبێتە هۆی کوژانەوەی گشتیی کارەبا، ئەمەش فشارێکی زۆر دەخاتە سەر کەرتی پیشەسازی و ژیانی هاووڵاتییان.
سێبەری قۆرخکاری و بازاڕی ڕەش
یەکێک لە هەرە کێشە جدییەکانی ئەم کەرتە، پرسی “قۆرخکارییە” کە لە چەند ئاستێکی جیاوازدا دەردەکەوێت:
گواستنەوە و دابەشکردن: بەشێکی زۆری پڕۆسەی گواستنەوەی غاز لە کێڵگەکانەوە بۆ کارگەکانی پڕکردنەوە، لە دەستی چەند کۆمپانیایەکی دیاریکراودایە. نەبوونی کێبڕکێی ئازاد لەم بوارەدا، دەرفەتی بۆ کۆنترۆڵکردنی نرخ و بڕی غاز ڕەخساندووە.
تەنگژەی دەستکرد: زۆرجار لە کاتی زیادبوونی خواستدا، هەندێک لە بریکارەکان و خاوەن کارگەکان غازەکە کۆگاکان دەکەن و ڕەوانەی بازاڕی ڕەشی دەکەن، ئەمەش نرخەکەی بۆ دوو هێندە بەرز دەکاتەوە.
نەبوونی چاودێری ورد: لاوازیی دەزگا چاودێرییەکانی حکومەت لە کۆنترۆڵکردنی زنجیرەی دابەشکردن، وای کردووە کە بازرگانانی سوودمەند لە قەیرانەکان، بە ئاسانی یاری بە نرخ و دەروونی هاووڵاتییان بکەن.
دەرەنجام و چارەسەرە پێشنیارکراوەکان
بۆ تێپەڕاندنی ئەم قەیرانە بەردەوامە، شارەزایانی ئابووری پێشنیاری چەند هەنگاوێکی جدی دەکەن:
ناوەندیکردنی بڕیار: پێویستە حکومەت بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆتر سەرپەرشتی پڕۆسەی دابەشکردن بکات و ڕێگری لە دەستێوەردانی حزبی و کۆمپانیاکانی سێبەر بگرێت.
پاراستنی کێڵگەکان: دابینکردنی چوارچێوەیەکی ئەمنی و یاسایی بۆ کۆمپانیا بیانییەکان تاوەکو بتوانن ئاستی بەرهەمهێنان زیاد بکەن.
سیستەمی ئەلیکترۆنی: بەکارهێنانی سیستەمی زیرەک بۆ دابەشکردنی غاز بەسەر ماڵاندا، بۆ ئەوەی ڕێگری لە دزەپێکردنی غاز بۆ بازاڕی ڕەش بگیریت.
کێشەی غاز پێویستی بە ئیرادەیەکی سیاسی و چاکسازییەکی ڕیشەیی هەیە، نەک تەنها چارەسەری کاتی و بەپەلە کە ساڵانە لەگەڵ هاتنی وەرزی سەرما دووبارە دەبنەوە.