عێراق لە بەردەم هەژموونی چەک و قەیرانی سەروەریدا

هاوڕاز حەمید

سیستەمی سیاسی لە عێراقدا، لە دوای ساڵی ٢٠٠٣وە تا ئەمڕۆ، ڕووبەڕووی گەورەترین تاقیکردنەوە بووەتەوە کە ئەویش پرسی “سەروەریی دەوڵەت” و “قۆرغکردنی چەک” لە دەستی دامەزراوە فەرمییەکاندا. یەکێک لە گەورەترین ئەو بەربەستانەی کە ڕێگرە لەبەردەم سەقامگیریی نیشتمانی، بوونی گروپ و لایەنی چەکدارە کە زۆرجار بڕیارەکانیان لە سەرووی بڕیاری دەوڵەت و بەرژەوەندییە باڵاکانی گەلەوە دەبینرێت.

کێشە بنەڕەتییەکانی پەیوەست بە گروپە چەکدارەکان:

• دابەشبوونی بڕیاری ئەمنی: کاتێک گروپە چەکدارەکان (وەک هەندێک لە فراکسیۆنەکانی حەشد یان گروپە دەەرەوەی یاساکان) خاوەن بڕیاری سەربەخۆ بن، چەمکی “دەوڵەت” لاواز دەبێت. ئەمە وای کردووە عێراق لە جیاتی ئەوەی خاوەن سوپایەکی یەکگرتوو بێت، ببێتە مەیدانی ململانێی گروپە جیاوازەکان.

• پەیوەندییە هەرێمییەکان و وەلائی دەرەکی: بەشێکی زۆر لەم گروپانە تۆمەتبار دەکرێن بەوەی کە بەرژەوەندی وڵاتانی دراوسێ دەخەنە پێش بەرژەوەندی نیشتمانیی عێراق. ئەمەش وڵاتی کردووەتە گۆڕەپانی جەنگی وەکالەت کە تێیدا تەنها هاوڵاتی عێراقی باجەکەی دەدات.

• کاریگەری لەسەر ئابووری و وەبەرهێنان: بوونی چەک لە دەرەوەی دەسەڵاتی دەوڵەت، ترس لای وەبەرهێنەرە بیانییەکان دروست دەکات. گەندەڵی و “سەرانە وەرگرتن” لەلایەن هەندێک لەم گروپانەوە، بووەتە هۆی پەککەوتنی پڕۆژە خزمەتگوزارییەکان و بەفیڕۆچوونی سامانی گشتی.

• سەرکوتکردنی دەنگی ئازاد: زۆرجار ئەم گروپانە وەک ئامرازێک بۆ بێدەنگکردنی چالاکوانان و خۆپیشاندەران بەکارهێنراون. تیرۆرکردن و ڕفاندنی دەنگە ناڕازییەکان لە شارەکانی ناوەڕاست و باشوور، پەڵەیەکی ڕەشە بە نێوچەوانی ئەو لایەنانەی کە بانگەشەی پاراستنی نیشتمان دەکەن.

دەرئەنجام و ڕێگەچارە:

بۆ ئەوەی عێراق لەم چەقبەستووییە ڕزگاری بێت، پێویستە حکومەت هەنگاوی بوێرانە بنێت بۆ:

١. جێبەجێکردنی یاسای “چەک تەنها لە دەستی دەوڵەتدا بێت”.

٢. بڕینی هەموو ئەو سەرچاوە داراییانەی کە گروپە نافەرمییەکان بەهێز دەکەن.

٣. جیاکردنەوەی تەواوەتی نێوان دامەزراوە سەربازییەکان و کایەی سیاسی.

بەبێ گەڕانەوەی شکۆ بۆ یاسا و دەوڵەت، عێراق هەر بە زیندانیی دەستی ئەو گروپانە دەمێنێتەوە کە تەنها لە پشێوی و ناسەقامگیریدا گەشە دەکەن.